Bước vào bất kỳ một tiệm nail nào trên nước Mỹ, thứ đầu tiên xộc thẳng vào mũi bạn không phải là mùi nước hoa đắt tiền của khách, mà là cái mùi hăng hắc, khen khét đặc trưng của bột acrylic, của lưu huỳnh (liquid) và hàng chục loại hóa chất không tên. Người ngoài bước vào thì chun mũi khó chịu, nhưng với hàng trăm ngàn người Việt trên đất cờ hoa, đó là "mùi của tiền", mùi của sự sinh tồn, và là mùi của một sự đánh đổi vĩ đại nhất để bám rễ lại xứ sở này.
Có người từng nói đùa mà như thật: "Cứ mười người Việt Nam ở Mỹ thì hết tám người có dính dáng tới nghề nail". Nghề này không đòi hỏi bạn phải có bằng đại học danh giá, không cần bạn phải nói tiếng Anh lưu loát trôi chảy như dân bản xứ. Nó chỉ đòi hỏi ở bạn một thứ duy nhất: Sự nhẫn nhục.
Bài viết này không phải là một bảng hướng dẫn khô khan về cách lấy bằng (license) hay mở tiệm. Đây là một bức tranh trần trụi, gai góc, được vẽ lên từ mồ hôi và nước mắt của những con người đã dâng hiến cả thanh xuân của mình bên dưới những chậu ngâm chân (pedicure) sủi bọt.
Kỳ án "Chia Turn": Chiến trường không tiếng súng
Nếu hỏi bất kỳ một người thợ nail nào về nỗi ám ảnh lớn nhất của họ tại nơi làm việc, câu trả lời chắc chắn không phải là những vị khách khó tính (Karen), mà chính là hai chữ: "Chia turn".
"Turn" ở đây hiểu nôm na là lượt làm khách. Ở Mỹ, đa số thợ nail làm ăn chia với chủ (thường là tỷ lệ 6/4, thợ hưởng 60%). Tiền lương mỗi tuần phụ thuộc hoàn toàn vào số lượng khách và chất lượng dịch vụ (làm tay chân nước rẻ tiền hay đắp bột giá cao). Khi mùa đông ùa về, tiệm vắng hoe vắng hoắt, ruồi bay qua còn nghe tiếng cánh đập, thì cái "turn" bỗng chốc trở thành miếng cơm manh áo sống còn.
Luật giang hồ trong tiệm nail thường áp dụng nguyên tắc "First come - First serve" (đến trước làm trước). Thế là có những người thợ, trời mùa đông âm độ, tuyết rơi trắng xóa, vẫn lóc cóc lái xe đến tiệm từ tờ mờ sáng để giành cái chỗ ghi tên đầu tiên. Nhưng đời đâu như mơ. Có khách bước vô, người ta lại chỉ đích danh cô thợ trẻ đẹp biết chiều chuộng, hoặc cô thợ giỏi rành rọt tiếng Anh (gọi là Request). Thế là người tới sớm phải ngậm ngùi ngồi nhìn đồng nghiệp làm khách, tiền vô ào ào, còn mình thì ôm bụng đói meo bấm điện thoại hết ngày này qua tháng nọ.
Từ cái sự "ế khách" sinh ra đủ thứ chuyện mếch lòng. Người ta lườm nguýt nhau khi thấy bà chủ ưu ái "mớm" khách ngon (làm service đắt tiền, bo hậu) cho thợ ruột. Ma cũ bắt nạt ma mới, dùng đủ mọi mánh khóe để ép người mới vào thế bí. Ở một góc nhìn nào đó, cái tiệm nail rộng vài chục mét vuông bỗng thu bé lại thành một xã hội thu nhỏ, nơi ranh giới giữa tình đồng hương và sự đố kỵ mỏng manh như tờ giấy lộn.
Cuộc đại di cư "Xuyên Bang": Đổi thanh xuân lấy bao lương
Cali, Texas hay Florida là những "thánh địa" của dân tị nạn gốc Việt. Khí hậu ấm áp, đồ ăn Việt Nam ê hề, bước ra đường là nghe tiếng mẹ đẻ. Nhưng cái gì đông quá thì cũng bão hòa. Tiệm nail mọc lên như nấm sau mưa, tiệm này phá giá tiệm kia, thợ thầy cạnh tranh khốc liệt đến kiệt sức.
Đứng trước cảnh cơm áo gạo tiền, rất nhiều người thợ nail (đặc biệt là đàn ông hoặc những người đang mang nợ nần) đưa ra một quyết định tàn nhẫn: Bỏ xứ ấm áp đi "Xuyên bang".
Họ tìm đường lên những tiểu bang hẻo lánh, lạnh lẽo, những nơi được mệnh danh là "khỉ ho cò gáy" như North Dakota, Oklahoma, hay Alaska. Ở những nơi này, người Mỹ da trắng rất chịu chi tiền làm đẹp, nhưng lại thiếu thốn thợ thầy trầm trọng. Để thu hút thợ, các chủ tiệm ở đây tung ra chiêu bài cực độc: "Bao lương" (Guaranteed Income). Có nghĩa là, dù trời sập hay tiệm ế nhăn răng không có một mống khách, đến cuối tuần, chủ tiệm vẫn phải xì ra cho thợ đúng số tiền đã thỏa thuận (ví dụ $1,500 hay $2,000 một tuần). Nếu làm dư số đó thì ăn chia tiếp.
Nghe thì béo bở đấy, nhưng cái giá phải trả không hề rẻ. Bạn hãy tưởng tượng cảm giác đi làm mười mấy tiếng đồng hồ mỗi ngày, xung quanh không có lấy một người bạn thân thiết. Tối lủi thủi lái xe về căn nhà thuê trọ chật chội, bên ngoài bão tuyết gào thét đến rợn người. Muốn ăn một tô phở tái nạm phải lái xe ba tiếng đồng hồ mới tới được một cái chợ châu Á lèo tèo vài cọng rau héo.
Có những người đàn ông bỏ vợ con ở lại Cali, xách vali đi xuyên bang cày cuốc. Mỗi đêm Facetime về nhìn con lớn lên qua màn hình điện thoại, nước mắt nuốt ngược vào trong. Tiền gởi về mua nhà mua cửa rủng rỉnh thật đó, nhưng khoảng trống tình cảm và sự cô đơn cắn rứt tận tâm can thì không có một tờ đô la nào bù đắp nổi.
Bệnh nghề nghiệp: Cái giá đắt đỏ của Giấc Mơ Mỹ
Nghề nail là nghề "mua vui cho đời, bán sức khỏe cho mình". Lời nói này không sai một ly. Bạn thử ngồi gập người, chúi đầu vào một cái bàn nhỏ xíu, hít bụi bột bay mịt mù suốt 10 tiếng đồng hồ mỗi ngày, 6 ngày một tuần, liên tục trong 10 năm xem cơ thể bạn sẽ ra sao?
Những người thợ nail thâm niên ở Mỹ, hầu như ai cũng mang trong mình vài ba chứng bệnh kinh niên.
- Viêm ống cổ tay (Carpal Tunnel Syndrome): Vì cầm cây dũa máy và thao tác lặp đi lặp lại hàng triệu lần, các dây thần kinh ở cổ tay bị chèn ép. Đêm về, có những người hai bàn tay đau nhức nhối, tê rần rần không thể nào chợp mắt được. Đi mổ thì phải nghỉ làm mấy tháng trời, tiền bill nhà ai lo?
- Đau lưng, đau vai gáy: Việc phải liên tục cúi rạp người để làm móng chân (pedicure) phá hủy cột sống một cách tàn bạo. Rất nhiều chị, nhiều cô chưa tới 50 tuổi mà tướng đi đã lom khom, nhức mỏi quanh năm suốt tháng.
- Bệnh hô hấp và dị ứng hóa chất: Dù tiệm có trang bị hệ thống hút mùi xịn đến đâu, thì lượng bụi acrylic li ti và hơi lưu huỳnh vẫn âm thầm đi vào phổi mỗi ngày. Có những thợ nail bị dị ứng hóa chất nặng đến mức hai bàn tay nổi mụn nước, rỉ máu lở loét, xức bao nhiêu thuốc Corticoid cũng không lành.
Làm ra nhiều tiền ở Mỹ là một chuyện, nhưng ở xứ sở mà chi phí y tế (Health Care) được xếp vào hàng đắt đỏ và tàn nhẫn nhất thế giới, thì số tiền kiếm được đôi khi lại phải đổ ngược vào các phòng mạch bác sĩ hay tiền thuốc men đắt đỏ.
Giấc mơ làm chủ: Rời vỏ bọc thợ để vào lồng ấp chủ
Làm thợ tích góp được mớ vốn, ai chẳng ấp ủ giấc mơ làm chủ. Vươn lên làm chủ tiệm nail là minh chứng rõ ràng nhất cho sự thành đạt của người Việt tại Mỹ. Nhưng khi cái biển hiệu tiệm sáng đèn, cũng là lúc một chuỗi ngày trầm cảm mới bắt đầu.
Làm thợ thì tới giờ xách giỏ đi làm, hết giờ xách giỏ về, không cần suy nghĩ. Làm chủ thì sao? Đầu tháng chưa mở mắt đã thấy tiền rent (mặt bằng) mười mấy ngàn đô đè nặng lên vai. Tiền điện, tiền nước, tiền mua supply (vật tư). Phải đối phó với thanh tra của State Board (Hội đồng thẩm mỹ của tiểu bang) thường xuyên đi kiểm tra đột xuất xem có xài đồ lậu, có tiệt trùng dụng cụ đúng chuẩn không. Chệch một chút là ăn vé phạt (ticket) ngàn đô như chơi.
Nhưng khổ nhất vẫn là "quản lý con người". Nghề nail thiếu thợ trầm trọng. Chủ tiệm đôi khi phải "làm nũng" với thợ, o bế thợ giỏi để họ đừng bỏ tiệm đi nơi khác. Lúc thợ cãi nhau vì giành turn, chủ phải đứng ra làm bao công phân xử. Vừa lo lấy lòng khách, vừa lo dỗ dành thợ, áp lực tứ bề. Nhiều chủ tiệm tâm sự: "Làm chủ mang tiếng oai vậy thôi, chứ nhiều khi thu nhập cuối tháng bỏ túi chưa chắc bằng đứa thợ đắt khách làm ăn chia".
Lời Kết: Những đóa hoa nở từ chậu ngâm chân
Đã có những lúc, nghề nail bị nhìn nhận bằng ánh mắt phán xét, thậm chí là có phần rẻ rúng trong mắt một bộ phận những người làm nghề "trí thức".
Nhưng hãy nhìn lại xem. Chính từ cái nghề phải quỳ gối chà gót chân cho thiên hạ ấy, từ những bàn tay sần sùi dính đầy hóa chất ấy, hàng chục ngàn gia đình gốc Việt đã mua được nhà lầu, xe hơi. Chính những đồng đô la tẩm đầy bụi bột ấy đã đóng tiền học phí, nuôi lớn trọn vẹn thế hệ kỹ sư, bác sĩ, luật sư gốc Việt thứ hai (F2) rạng danh trên đất Mỹ ngày hôm nay.
Nghề nail không chỉ là một công việc mưu sinh. Nó là một nền công nghiệp tỷ đô mà người Việt đã gầy dựng bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu. Đằng sau một bộ móng tay lấp lánh giá 80 đô la, là cả một số phận, một câu chuyện dài bất tận về khát vọng vươn lên, về đức hy sinh vô bờ bến của những người cha, người mẹ đã gác lại sĩ diện bản thân để mở đường cho con cái bước vào giảng đường Đại học Mỹ.
Nếu bạn đang cảm thấy chênh vênh nơi xứ người, muốn tìm một tiệm nail tốt để đầu quân, hay cần những lời khuyên pháp lý để mở tiệm an toàn, đừng ngần ngại lên FindALoco Directory để kết nối cùng cộng đồng. Và hãy đọc thêm những bài phóng sự chân thật khác của chúng tôi tại Guides tiếng Việt. Chúc những đôi bàn tay Việt luôn mạnh khỏe để tiếp tục làm đẹp cho đời!