# Băng qua vực sâu hùng vĩ Grand Canyon và dải lụa cát đỏ Antelope giữa đất trời Arizona
Hổng có một tấm hình, thước phim tài liệu hay màn ảnh rộng nào có thể diễn tả trọn vẹn cái cảm giác choáng ngợp đến lặng người khi bạn lần đầu tiên bước chân tới mép bờ vực Grand Canyon. Bạn thong thả rảo bước qua cánh rừng thông thưa thớt trên triền đồi thoai thoải, đôi mắt cứ ngỡ phía trước chỉ là một thung lũng bình thường, rồi bỗng nhiên mặt đất dưới chân như nứt toác ra và sụt hẳn xuống. Trước mắt bạn mở ra một vực thẳm khổng lồ sâu hơn một dặm và rộng tới mười tám dặm, trải dài ngút ngàn tới tận chân trời như một vết rách vĩ đại trên lớp vỏ Trái Đất.
Đây chính là trái tim bất biến của miền bắc tiểu bang Arizona, nơi dòng sông Colorado đã miệt mài gặm nhấm và xẻ đôi lớp đá suốt sáu triệu năm qua để phơi bày gần hai tỷ năm lịch sử của hành tinh. Vượt qua quy mô hoang sơ đến rợn ngợp của hẻm núi, vùng bình nguyên sa mạc này còn cất giấu những cảnh quan kỳ ảo bậc nhất châu Mỹ: những vách đá sa thạch uốn lượn như lụa bên trong Antelope Canyon, vách đá dựng đứng nghìn thước nhìn xuống dòng sông uốn cong Horseshoe Bend, cùng nét văn hóa ẩm thực mộc mạc mà đậm đà của bộ tộc thổ dân Navajo.
Vết nứt vĩ đại của thời gian và cảm giác choáng ngợp trước vực sâu Grand Canyon
Đứng ở độ cao hơn hai ngàn mét so với mực nước biển trên cao nguyên Colorado, không khí mang một vị khô lạnh thanh khiết, thơm thoang thoảng mùi nhựa thông sa mạc piñon, hoa hồng vách đá và cây ngải cứu hoang dại. Sự tĩnh lặng ở nơi này dường như có hình hài rõ rệt. Mọi âm thanh từ trên bờ vực—tiếng đập cánh của chú quạ đen, tiếng gió rít qua những gờ đá vôi hay tiếng thở dài của đá núi ngàn năm—đều bị chiều sâu hun hút của lòng vực nuốt chửng hoàn toàn.
Điều làm cho Grand Canyon mê hoặc lòng người chính là bảng màu biến đổi khôn lường theo từng phút giây. Hẻm núi hổng bao giờ giữ nguyên một màu sắc trong hai khoảnh khắc liên tiếp. Khi bóng mây trôi qua và ánh nắng mặt trời dịch chuyển, từng tầng địa chất lộ ra như một cuốn biên niên sử kỳ vĩ: lớp đá vôi Kaibab trắng muốt trên đỉnh bờ vực, tầng đá phiến Hermit màu hồng bụi bặm phía dưới, những vách đá vôi Redwall dựng đứng đỏ thắm kiêu hãnh, và sâu thẳm dưới đáy cùng tối sầm là lớp đá biến chất Vishnu đen kịt hình thành từ gần hai tỷ năm trước lúc sự sống đơn bào mới chớm xuất hiện trên hành tinh.
Bình minh thanh khiết trên bờ South Rim giữa hương thơm ngai ngái của rặng thông sa mạc
Bờ nam South Rim mở cửa đón khách quanh năm và là nơi sở hữu những góc nhìn bao quát và tráng lệ nhất của công viên quốc gia. Trong khi buổi trưa thường đông đúc du khách, thì sớm tinh mơ lại là khoảng thời gian hẻm núi phô diễn trọn vẹn vẻ đẹp thanh tịnh và thiêng liêng nhất.
Bạn hãy chịu khó cài báo thức trước khi trời hửng sáng chừng một tiếng, lái xe hơi tới các điểm ngắm cảnh danh tiếng như Mather Point, Yavapai Point hay Desert View. Khi vòm trời phía đông chuyển dần từ màu xanh thẫm sang sắc cam đào và hồng phấn dịu dàng, đáy hẻm núi vẫn còn chìm trong màn sương đêm tím ngắt. Rồi tia nắng vàng đầu tiên bất chợt phóng qua khoảng không bao la, chạm vào đỉnh bờ bắc North Rim và thắp sáng những pháo đài đá sa thạch cao nhất như những ngọn đuốc rực lửa. Từng phút trôi qua, ánh sáng tràn xuống đáy vực như dòng mật ong sóng sánh, biến những hốc đá tối tăm thành những cung điện vàng son lộng lẫy.
- Rảo bước thong thả dọc theo con đường mòn lát nhựa Rim Trail nối giữa làng Grand Canyon Village và Hermits Rest; con đường này khá bằng phẳng và có nhiều mỏm đá ngắm cảnh vắng vẻ nằm xa các trạm xe buýt trung chuyển.
- Tuyệt đối hổng nên trèo qua hàng rào bảo vệ hay đứng chênh vênh mép vực đá trơn trượt để chụp hình selfie nghen; đá sa thạch phong hóa rất dễ gãy vụn và những cơn gió thốc bất ngờ từ đáy vực có thể gây trượt chân nguy hiểm.
- Dành thời gian dạo quanh các công trình kiến trúc bằng đá và gỗ cổ kính của nữ kiến trúc sư Mary Colter trong làng như nhà Hopi House hay Bright Angel Lodge, những nơi được xây dựng từ đầu thế kỷ hai mươi hòa quyện hoàn hảo với cảnh quan thiên nhiên.
Luồng sáng diệu kỳ bên trong hẻm cát hẹp Antelope Canyon như những con sóng lụa
Lái xe hơi chừng hai tiếng về hướng đông bắc xuyên qua những đụn cát đỏ rực của vùng đất Navajo, bạn sẽ tới thị trấn sa mạc Page thuộc bang Arizona. Nơi đây sở hữu hẻm núi cát hẹp Antelope Canyon, một trong những kỳ quan được chụp ảnh nhiều nhất trên thế giới.
Được tạo thành từ hàng trăm ngàn năm nước lũ quét xói mòn qua các tầng đá sa thạch Navajo mềm mại, Antelope Canyon là một kỳ quan dưới lòng đất. Du khách bắt buộc phải đi theo tour có hướng dẫn viên người bản địa Navajo dẫn đường, vừa để bảo đảm an toàn trước nguy cơ lũ quét bất ngờ, vừa để gìn giữ sự tôn nghiêm của vùng đất thiêng.
Bước chân vào hẻm núi Upper Antelope Canyon, bạn sẽ có cảm giác như đang bước vào tâm một ngọn lửa khổng lồ bị hóa đá. Khe nứt hẹp quanh co uốn lượn, với những bức tường đá cao vút hàng chục mét quét thành từng đường vân mềm mại như những dải lụa buông rủ. Vào những buổi trưa mùa hè và đầu thu khi mặt trời đứng bóng, những chùm ánh sáng vàng rực xuyên qua kẽ nứt trên trần hẻm núi, rọi thẳng xuống nền cát mịn như những luồng hào quang rực rỡ, chiếu sáng từng hạt bụi sa mạc đang bay lơ lửng giữa không trung. Còn ở hẻm Lower Antelope Canyon, bạn sẽ leo xuống cầu thang sắt để luồn lách qua những khoang đá xoắn ốc hẹp hơn, nơi ánh sáng phản chiếu thành những mảng màu hổ phách, tím nhạt và san hô ấm áp.
- Đặt chỗ trước qua mạng từ vài ba tháng, đặc biệt là các khung giờ trưa từ mười một giờ tới một giờ chiều lúc những luồng ánh sáng mặt trời rọi xuống rõ nét nhất.
- Nhớ đeo khăn che bụi và kính râm nghen; những cơn gió trên mặt đất thường thổi cát mịn bay lất phất xuống hẻm núi bên dưới.
- Lắng nghe những câu chuyện văn hóa dân gian từ người hướng dẫn Navajo; bộ tộc nơi đây coi hẻm núi như một thánh đường linh thiêng để tạ ơn mẹ thiên nhiên và gột rửa tâm hồn.
Bữa tiệc ẩm thực miền viễn tây với bánh mì chiên Navajo giòn rụm và súp thịt hầm đậm đà
Những ngày dong duổi lái xe hơi trên cao nguyên sa mạc lộng gió sẽ làm bụng bạn cồn cào nhanh chóng, và miền đất bắc Arizona đón chào bạn bằng một nền ẩm thực mang đậm bản sắc hoang dã, no lòng và ấm áp.
Món ăn biểu tượng không thể bỏ qua của người bản địa nơi đây là bánh mì chiên Navajo (Navajo frybread). Chỉ với những nguyên liệu mộc mạc gồm bột mì, bột nở, muối và nước ấm, người thợ nhào bột nặn dẹp mỏng dính rồi thả vào chảo dầu sôi sùng sục. Bánh phồng to lên vàng ươm thành một chiếc đĩa tròn xốp mềm, lớp vỏ ngoài giòn rụm cháy xém thơm phức, còn ruột bên trong thì dẻo dai béo ngậy nhai ngập chân răng.
Tại các trạm dừng chân ven đường, hãy gọi một phần bánh taco Navajo truyền thống. Chiếc bánh mì chiên nóng giòn đóng vai trò như chiếc đế bánh khổng lồ, bên trên chất đầy thịt bò bằm xào gia vị đậm đà, đậu ngự pinto ninh nhừ bùi bùi, phô mai cheddar bào sợi vàng ươm chảy mịn, xà lách giòn ngọt và sốt salsa chua cay nồng nàn. Còn nếu thích ăn ngọt, bạn có thể gọi bánh mì chiên rưới mật ong hoa dại sóng sánh hoặc rắc bột quế đường ngọt lịm ăn tráng miệng.
Một món ăn khác cũng ấm lòng hổng kém là tô súp ớt xanh thịt heo (green chile stew) kiểu Southwestern. Thịt nạc vai heo được xắt miếng vuông ninh nhừ cùng ớt xanh Hatch nướng thơm lừng, bắp ngọt và khoai tây trong nồi nước dùng đậm đà sánh mịn ăn kèm bánh tráng bắp ấm sực tay. Để giải khát sau chặng đường dài đầy cát bụi sa mạc, bạn hãy nhấp từng ngụm trà đá nấu từ trái xương rồng lê gai (prickly pear tea) màu hồng cánh sen rực rỡ, có vị ngọt thanh mát như dưa hấu hòa cùng hương hoa dại sa mạc.
- Tấp xe vào trạm buôn bán cổ Cameron Trading Post trên quốc lộ Highway 89 để thưởng thức phần bánh taco Navajo khổng lồ trứ danh nức tiếng khắp vùng từ đầu thế kỷ trước.
- Luôn chuẩn bị sẵn trên xe các món ăn nhẹ giàu năng lượng như thịt bò khô, hạt hạnh nhân rang và trái mơ sấy dẻo vì các trạm xăng trên đường cách nhau rất xa.
- Thử món bánh xèo bột bắp xanh (blue corn pancakes) rưới si-rô ngọt ngào trong các tiệm ăn gia đình bên đường để nạp đầy năng lượng cho buổi sáng leo núi.
Vách đá nghìn thước nhìn xuống dòng sông ngọc bích Horseshoe Bend lúc hoàng hôn buông xuống
Chỉ cách trung tâm thị trấn Page chừng năm dặm về phía nam là điểm ngắm cảnh Horseshoe Bend kỳ thú, nơi thu hút hàng triệu lữ khách tìm về mỗi năm. Đoạn đường đi bộ từ bãi đậu xe ra mép vực dài chừng hơn một cây số trên nền cát sỏi bằng phẳng, nhưng phần thưởng cuối con đường thì ngoạn mục ngoài sức tưởng tượng.
Bước chân ra sát mép vực đá hoa cương dựng đứng cao hơn ba trăm mét, bạn sẽ thấy tim mình đập thình thịch trong lồng ngực. Dưới đáy vực sâu thẳm, dòng sông Colorado uốn mình thành một khúc cua chữ U cong vút gần như tròn trịa quanh một khối núi sa mạc khổng lồ. Làn nước sông sâu thẳm ánh lên một sắc xanh ngọc bích tuyệt đẹp tương phản rực rỡ với vách đá đỏ thẫm hai bên bờ. Nhìn xuống dưới, những chiếc thuyền du lịch nhỏ xíu lướt trên mặt nước trông chỉ như những chiếc lá trôi bồng bềnh giữa đại cảnh kỳ vĩ.
Hoàng hôn chính là khoảnh khắc vàng son nhất để ngắm Horseshoe Bend. Khi mặt trời lặn dần sau rặng núi sa mạc phía tây, bầu trời bùng cháy trong những sắc thái rực rỡ của vàng kim, cam cháy và tím thẫm, rọi xuống khúc cua dòng sông như một dải lụa ngọc bích lấp lánh giữa lòng hẻm núi đá hoa cương.
- Đến bãi đậu xe trước giờ mặt trời lặn ít nhất bốn mươi lăm phút để kịp đi bộ ra mép vực trước khi ánh sáng tắt hẳn nghen.
- Cẩn thận giữ khoảng cách an toàn với các mép đá hổng có rào chắn; gió sa mạc thổi thốc từ hẻm núi lên khá mạnh và các gờ đá cát rất dễ trơn trượt.
- Mang theo ống kính góc rộng từ mười bốn tới hai mươi bốn mi-li-mét nếu bạn muốn chụp trọn vẹn cả khúc cua khổng lồ của dòng sông trong một khung hình duy nhất.
Băng qua vùng đất thiêng của thổ dân Navajo và những trạm dừng chân lịch sử ven đường
Hành trình ngao du miền bắc Arizona sẽ đưa bạn đi xuyên qua Diné Bikéyah—vùng đất của quốc gia Navajo rộng lớn bao trùm hơn hai mươi bảy ngàn dặm vuông trên ba tiểu bang. Đây là miền đất nơi những ngọn tháp đá sa thạch đỏ, những rặng núi bàn phẳng lỳ và những cánh đồng ngải cứu mênh mông chất chứa hàng ngàn năm lịch sử của người bản địa.
Dừng chân tại trạm Cameron Trading Post được thành lập từ năm 1916 bên bờ hẻm núi sông Little Colorado, bạn sẽ được tận mắt ngắm nhìn kho tàng thủ công mỹ nghệ tinh xảo của thổ dân. Bên trong phòng trưng bày bằng đá cổ kính, những tấm thảm len dệt tay với hoa văn hình học độc đáo, những chiếc vòng bạc đính đá ngọc lam turquoise lấp lánh do thợ bạc Zuni và Navajo chế tác, cùng những bình gốm nung màu đất son mộc mạc sẽ làm say lòng bất kỳ ai yêu nghệ thuật.
Lái xe hơi theo cung đường ngắm cảnh Desert View Drive (quốc lộ Highway 64) men theo bờ đông của vực thẳm để ghé tháp canh Desert View Watchtower. Tòa tháp đá cổ được thiết kế vào năm 1932 mô phỏng các tháp canh đá cổ xưa của người Pueblo. Bên trong lòng tháp là những bức bích họa nguyên bản tuyệt đẹp do nghệ sĩ Fred Kabotie người Hopi vẽ tay, mô tả thế giới quan vũ trụ và cội nguồn sự sống của các bộ tộc bản địa.
- Khi mua trang sức bạc ngọc lam của thổ dân, hãy để ý các ký hiệu khắc chìm phía sau mặt bạc để bảo đảm mua đúng sản phẩm thủ công nguyên bản nghen.
- Tiểu bang Arizona hổng áp dụng quy ước giờ mùa hè (Daylight Saving Time), nhưng lãnh thổ bộ tộc Navajo lại áp dụng, nên đồng hồ trên điện thoại có thể nhảy tới nhảy lui một tiếng khi bạn lái xe qua lại ranh giới bộ tộc.
- Mua ủng hộ các sản phẩm gốm sứ, giỏ đan lát và đồ lưu niệm tại những căn lều gỗ ramada đơn sơ của bà con thổ dân dựng ven quốc lộ để tiếp sức cho kinh tế cộng đồng bản địa.
Vài kinh nghiệm đường trường cần biết để chuyến đi sa mạc Arizona trôi qua êm ru
Để chuyến phiêu lưu miền cao nguyên sa mạc đá đỏ diễn ra suôn sẻ, an toàn và tràn ngập niềm vui, bạn nên ghi nhớ mấy kinh nghiệm bỏ túi này nghen:
- Chú ý độ cao và không khí khô: Bờ nam South Rim nằm ở độ cao hơn hai ngàn mét, còn thị trấn Page nằm ở độ cao hơn một ngàn hai trăm mét. Không khí loãng và khô hanh dễ làm cơ thể nhanh mệt và mất nước. Hãy uống nước liên tục suốt ngày, thoa kem chống nắng chỉ số cao, bôi sáp dưỡng môi và cho cơ thể chút thời gian nghỉ ngơi để thích nghi với độ cao nếu bạn vừa bay tới từ vùng đồng bằng.
- Mặc đồ nhiều lớp linh hoạt: Biên độ nhiệt độ sa mạc trong ngày có thể chênh lệch tới hai mươi độ C. Sáng sớm đứng ngắm bình minh trên bờ vực trời có thể lạnh buốt chừng hai ba độ C, nhưng tới trưa trời lại hửng nắng ấm áp lên tới hơn hai mươi độ C rồi lại hạ nhanh sau khi hoàng hôn tắt. Hãy mặc áo lót giữ nhiệt, khoác thêm áo nỉ chắn gió và áo khoác dày bên ngoài, cùng một đôi giày leo núi đế bám chắc chắn.
- Thấy trạm xăng là đổ đầy bình ngay: Khoảng cách giữa các thị trấn như Flagstaff, Cameron, Tusayan và Page trải dài từ sáu mươi tới hơn một trăm cây số toàn hoang mạc vắng tanh, sóng điện thoại chập chờn và hổng có bất kỳ tiệm sửa xe nào. Tuyệt đối đừng bao giờ để kim xăng xe hơi tụt xuống dưới một phần tư bình nghen.
- Đề phòng lũ quét vào mùa mưa sa mạc: Mùa mưa giông sa mạc từ tháng Bảy tới tháng Chín hay xuất hiện những cơn giông bất chợt vào buổi chiều, có thể tạo nên những trận lũ quét khủng khiếp tràn vào các hẻm cát hẹp dù nơi bạn đứng trời hổng có hạt mưa nào. Luôn luôn tuân thủ hướng dẫn của kiểm lâm và tuyệt đối hổng tự ý bước vào các hẻm núi khi trời chuyển mây đen.
- Canh giờ vàng để chụp hình: Ánh nắng gắt gao giữa trưa thường làm màu sắc của hẻm núi bị bạc phếch và tạo ra những bóng đen sâu hoắm. Thời điểm chụp ảnh đẹp nhất trong ngày là "giờ vàng"—khoảng một tiếng sau khi mặt trời mọc và một tiếng trước khi mặt trời lặn—lúc ánh sáng xiên dịu nhẹ làm nổi bật toàn bộ sắc đỏ, tím và vàng kim ấm áp của các tầng địa chất.
Khi chiếc xe hơi bon bon lăn bánh trên xa lộ bỏ lại những ngọn núi sa thạch đỏ rực lùi dần phía sau gương chiếu hậu, sự tĩnh lặng mênh mông của miền đất Arizona sẽ còn theo bạn mãi về sau. Bạn sẽ nhớ mãi ngọn gió sớm mai thơm mùi thông trên đỉnh bờ vực, luồng ánh sáng vàng nhảy múa trong lòng hẻm cát Antelope, và cảm giác nhỏ bé khi đứng trước hàng triệu năm kiên nhẫn của đất trời ngàn xưa.