Nằm chót vót trên cao nguyên sa mạc mênh mông miền bắc tiểu bang New Mexico, nơi rặng núi hùng vĩ Sangre de Cristo vươn mình sừng sững đón ánh ban mai tím biếc, có một vùng đất mang trong mình hơi thở cổ kính và trầm mặc hiếm nơi nào trên xứ cờ hoa sánh kịp. Đó là Santa Fe và bản làng cổ ngàn năm Taos. Khi ngọn gió heo may tháng Mười tràn về xua tan cái hanh nồng mùa hạ, những rặng cây bông gòn ven dòng suối đồng loạt thay màu áo mới, dát lên khắp thung lũng sắc vàng óng ả rực rỡ. Trong bầu không khí lành lạnh và trong vắt như pha lê, mùi khói gỗ thông piñon thơm nồng nàn lan tỏa khắp các nẻo đường đất nung, quyện cùng sắc đỏ thắm của những chùm ớt phơi khô ristras đung đưa trước hiên nhà, dệt nên một bức tranh viễn tây đầy mê hoặc.
Không ồn ào náo nhiệt như các đô thị phồn hoa ven biển, Santa Fe và Taos cuốn hút bước chân lữ khách bằng nhịp sống thong thả, những bức tường đất nung mộc mạc lưu giữ trầm tích văn hóa của người bản địa Pueblo hòa quyện cùng nét kiến trúc Tây Ban Nha cổ kính. Đến đây vào độ thu chín, bạn sẽ có dịp dạo bước trên những lối đi lát đá rợp bóng lá vàng ở con đường nghệ thuật Canyon Road, đứng lặng người trước quần thể nhà đất nhiều tầng Taos Pueblo sừng sững qua cả thiên niên kỷ, và ngồi bên lò sưởi bập bùng thưởng thức dĩa bánh enchilada bắp xanh cay nồng ớt Hatch ấm sực cả dạ dày. Bài viết tỉ mỉ này sẽ đưa bạn qua từng góc phố, bản làng, hương vị ẩm thực cùng những kinh nghiệm thực tế đắt giá cho hành trình rong ruổi cao nguyên New Mexico vào mùa đẹp nhất trong năm.
Hơi thở ngàn năm của vùng cao nguyên sa mạc và những bức tường đất nung cổ kính
Tọa lạc ở độ cao hơn hai ngàn một trăm mét so với mực nước biển, Santa Fe là thủ phủ lâu đời nhất tại Hoa Kỳ, nhưng nơi đây hoàn toàn vắng bóng những tòa nhà chọc trời bằng kính và bê tông cốt thép. Điểm làm nên linh hồn trường tồn của thành phố chính là phong cách kiến trúc đất nung adobe độc nhất vô nhị. Từ hàng trăm năm trước khi người châu Âu đặt chân tới, các bộ tộc thổ dân Pueblo đã biết cách nhào nặn đất sét, rơm rạ, tro và nước thành những viên gạch bùn phơi nắng kỳ diệu. Những bức tường đất dày cộm này có khả năng hút trọn hơi ấm mặt trời gay gắt ban ngày rồi từ từ tỏa nhiệt sưởi ấm căn nhà qua những đêm sa mạc lạnh buốt da thịt.
Khi bước chân vào quảng trường trung tâm Santa Fe Plaza, bạn sẽ cảm nhận rõ rệt nhịp đập lịch sử qua từng viên gạch đỏ. Dưới hàng hiên gỗ râm mát của Dinh Thống Đốc Palace of the Governors xây cất từ tận năm 1610, các nghệ nhân bản địa thuộc các bộ tộc Pueblo lân cận như Santo Domingo, San Ildefonso cùng người Navajo ngồi quây quần trên những tấm thảm dệt hoa văn tinh xảo. Họ bày bán những chuỗi vòng cổ đá ngọc lam turquoise xanh biếc, những chiếc nhẫn bạc chế tác thủ công cầu kỳ và đồ gốm tráng men đất sét lấp lánh bụi khoáng. Mỗi món trang sức đều được bán trực tiếp bởi chính bàn tay người thợ làm ra, kèm theo lời giải thích mộc mạc và chân thành về biểu tượng tâm linh của từng nét chạm khắc.
Cách quảng trường chỉ vài bước chân là Nhà thờ lớn Saint Francis of Assisi mang dáng dấp đá sa thạch vàng ấm cúng, và nhà nguyện Loretto Chapel nổi tiếng khắp thế giới với chiếc cầu thang xoắn ốc mầu nhiệm được dựng nên không cần bất kỳ cột trụ đỡ trung tâm hay chiếc đinh kim loại nào. Những buổi chiều thu nhạt nắng, ngồi thảnh thơi trên băng ghế gỗ quảng trường, nhấp một ngụm cà phê hạt thông piñon ấm nóng và lắng nghe tiếng đàn guitar Tây Ban Nha réo rắt gảy bên hiên vắng, lòng người lữ khách bỗng nhẹ bẫng lạ lùng.
Chiêm ngưỡng bản làng nghìn năm tuổi Taos Pueblo nép mình dưới chân núi tuyết
Rong ruổi xe về phía bắc Santa Fe chừng bảy mươi dặm dọc theo hẻm núi Rio Grande, bạn sẽ chạm ngõ Taos Pueblo, một trong những khu định cư cổ xưa nhất còn người sinh sống liên tục trên toàn cõi Bắc Mỹ. Được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới và xếp hạng Di tích Lịch sử Quốc gia, bản làng này đã hiên ngang tồn tại hơn một ngàn năm qua dưới chân ngọn núi thiêng Taos Mountain.
Hai khối nhà đồ sộ bằng đất nung nhiều tầng dựng từ thế kỷ mười một đến thế kỷ mười lăm vươn cao như những nấc thang khổng lồ nối liền mặt đất với vòm trời xanh ngắt. Cho đến tận hôm nay, người dân Taos Pueblo vẫn giữ nếp sống nguyên sơ, kiên quyết không kéo điện lưới hay đường ống dẫn nước vào các khối nhà cổ nhằm bảo tồn trọn vẹn sự thuần khiết thiêng liêng của di sản tổ tiên để lại. Giữa lòng bản làng, con suối trong vắt Red Willow Creek róc rách chảy mang theo dòng nước ngọt lành từ hồ thiêng Blue Lake trên đỉnh núi tuyết.
Dạo bước trong bản làng Taos vào sớm mùa thu là một dịp lắng đọng tâm hồn khó quên:
- Những làn khói lam chiều bảng lảng bốc lên từ những chiếc lò nướng đất hình vòm tròn gọi là horno, tỏa ra mùi thơm nức mũi của những ổ bánh mì nướng củi giòn rụm và bánh ngọt nhân mứt dâu rừng mới ra lò.
- Những chiếc thang gỗ mộc mạc tựa nghiêng vào các tầng mái đất nung tạo nên góc nhìn hoài cổ tuyệt mỹ giữa nền trời xanh biếc thăm thẳm.
- Du khách cần ghi nhớ mua vé tham quan và tuân thủ tuyệt đối quy định của bộ tộc, tuyệt đối không chụp ảnh người dân bản địa, các khu vực hành lễ tôn giáo hay nhà riêng khi chưa được cho phép.
- Hãy ghé vào các tiệm nhỏ của bà con trong làng để mua những chiếc trống da thủ công, tượng đá điêu khắc và đồ trang sức bạc làm kỷ niệm để ủng hộ kinh tế gia đình người bản địa.
Thong dong rảo bước trên con đường nghệ thuật Canyon Road rực rỡ sắc vàng mùa thu
Nếu quảng trường trung tâm lưu giữ chiều sâu lịch sử thì Canyon Road chính là thánh địa nghệ thuật làm say lòng biết bao tâm hồn mộ điệu khi ghé thăm Santa Fe. Trải dài chừng nửa dặm trên nền một lối mòn chăn thả gia súc xưa cũ, con đường này nay quy tụ hơn một trăm phòng tranh danh tiếng, xưởng điêu khắc, tiệm kim hoàn thủ công và những quán cà phê sân vườn đẹp như tranh vẽ.
Vào mùa thu tháng Mười, Canyon Road bước vào thời khắc rực rỡ nhất trong năm. Những tán cây bông gòn cổ thụ khổng lồ nhuộm vàng cả một góc trời, rải thảm lá khô xào xạc xuống lối đi lát đá và những hàng rào cọc gỗ coyote mộc mạc bao quanh các ngôi nhà cổ. Trong những khoảng sân gạch ấm cúng, hàng loạt tác phẩm điêu khắc bằng đồng mô tả hình tượng thổ dân cưỡi ngựa, đàn linh dương sa mạc hay những khối hình trừu tượng ẩn hiện duyên dáng bên bụi hoa cúc dại tím ngắt.
Dạo bước thong thả trên Canyon Road, bạn có thể ghé vào bất kỳ phòng tranh nào để chiêm ngưỡng những bức họa tả thực miền viễn tây lộng lẫy, những tấm thảm dệt len Navajo trăm năm tuổi hay những tác phẩm thủy tinh thổi nghệ thuật lung linh. Nhiều phòng tranh mở rộng toang cánh cổng gỗ sồi cổ thụ, chào đón khách phương xa bước vào dạo chơi, lắng nghe tiếng nước róc rách chảy từ đài phun nước bằng đá sa thạch và trò chuyện thân tình cùng các nghệ sĩ đang mải mê sáng tác. Khi ánh hoàng hôn nhuộm đỏ rực những bức tường đất, các lò sưởi kiva ngoài trời ở các quán ăn nhỏ đồng loạt nhóm lửa bập bùng, tỏa hương thơm ngát mùi gỗ thông mời gọi lữ khách ghé chân nhấp ly rượu vang ấm áp.
Hương vị ớt xanh nướng cay nồng và phong vị ẩm thực New Mexico đậm đà khó quên
Nền ẩm thực New Mexico hoàn toàn khác biệt với món ăn Mexico truyền thống hay phong cách Tex-Mex quen thuộc của bang láng giềng. Đây là một trường phái ẩm thực độc lập và đáng tự hào, được nhào nặn qua hàng trăm năm từ nguồn nông sản của người bản địa như bắp, đậu, bí đỏ hòa trộn cùng kỹ thuật nấu nướng của người Tây Ban Nha và linh hồn không thể thiếu chính là trái ớt Hatch trứ danh. Mùa thu chính là mùa thu hoạch ớt rộ nhất, và mùi thơm cay nồng ngào ngạt của những mẻ ớt xanh quay đều trong lồng sắt trên ngọn lửa bập bùng lan tỏa khắp mọi ngóc ngách chợ phiên Santa Fe.
Khi bước vào bất kỳ quán ăn nào tại Santa Fe hay Taos, câu hỏi đầu tiên mà người phục vụ cất lên sẽ luôn là "Red or green?" (ớt đỏ hay ớt xanh). Câu hỏi này mang ý nghĩa bạn muốn dĩa thức ăn của mình được phủ ngập thứ sốt ớt đỏ đậm đà ngọt hậu phơi khô tự nhiên hay sốt ớt xanh cay nồng thơm lừng mùi khói nướng. Nếu bạn muốn thưởng thức trọn vẹn cả hai phong vị cùng lúc, hãy dõng dạc gọi "Christmas" để đầu bếp phủ nửa dĩa sốt đỏ và nửa dĩa sốt xanh rực rỡ.
Những món ngon nức tiếng mà bạn nhất định phải thử qua gồm có:
- Canh thịt heo hầm ớt xanh Green Chile Stew: Món canh trứ danh làm ấm lòng lữ khách với thịt nạc vai heo mềm rục, khoai tây bùi bùi và ớt xanh Hatch nướng thơm lừng ninh liu riu trong nước dùng xương đậm đà, ăn tới đâu mồ hôi toát ra sảng khoái tới đó.
- Bánh Enchilada bắp xanh xếp tầng: Khác với kiểu cuốn tròn ở nơi khác, enchilada tại đây dùng những lá bánh tráng làm từ bắp ngô màu xanh lam tím thơm bùi, kẹp giữa thịt gà xé hoặc thịt bò bằm béo ngậy, phủ đẫm phô mai vàng óng và chan ngập hai loại sốt ớt đỏ xanh cay xé lưỡi, bên trên dằn thêm một quả trứng ốp la lòng đào béo ngậy.
- Bánh nướng phồng Sopaipillas: Những miếng bột mì chiên phồng rộp vàng ươm như những chiếc gối nhỏ rỗng ruột. Khi bánh còn nóng hổi bốc khói, xé một góc nhỏ rồi rót mật ong hoa dại ngọt lịm vào trong, cắn một miếng giòn rụm vừa thơm vừa ngọt dịu giúp dập tắt vị cay nồng của ớt một cách hoàn hảo.
- Món hầm truyền thống Posole: Nồi canh ngô trắng ngâm vôi hầm nhừ nhiều giờ liền cùng sườn heo, tỏi đập dập và bột ớt đỏ thơm nồng, là món ăn truyền thống không thể thiếu trong các dịp lễ hội thiêng liêng của người dân địa phương.
- Cà phê hạt thông Piñon và sô cô la thảo mộc: Hạt thông rừng piñon béo ngậy được rang chung với hạt cà phê hảo hạng, cho ra những ly cà phê mang hương thơm thoang thoảng của rừng cây lá kim, dùng kèm những thỏi sô cô la đen pha bột ớt cay nồng chế biến theo công thức cổ truyền của người Maya và Aztec.
Cung đường đèo High Road to Taos đưa lối qua những ngôi làng cổ thanh bình
Từ Santa Fe lên Taos có hai ngả đường chính. Tuyến đường dưới thung lũng chạy cặp theo dòng sông Rio Grande rất tiện lợi, nhưng cung đường đèo trên cao High Road to Taos (tỉnh lộ 76 và 518) mới thực sự là một hành trình ngoạn mục dành cho những tay lái mê khám phá cảnh sắc hoang sơ và văn hóa bản địa lâu đời.
Uốn lượn dài hơn sáu mươi lăm dặm qua các sườn đồi của dãy núi Sangre de Cristo, cung đường này đưa bạn ghé thăm ngôi làng cổ Chimayó nức tiếng xa gần với đền thánh El Santuario de Chimayó. Được xây dựng từ năm 1816 bằng bùn đất adobe mộc mạc, ngôi nhà thờ nhỏ bé này được mệnh danh là "Lourdes của châu Mỹ", nơi hàng ngàn người hành hương tìm về mỗi năm để cầu xin sự chữa lành. Bên trong gian phòng nhỏ El Pocito, người ta thành kính cúi mình bốc một nhúm đất thiêng từ chiếc hố nhỏ trên nền đất nung mang về làm phước. Ngay gần nhà thờ, đừng quên ghé vào các xưởng dệt thủ công gia đình truyền đời như Ortega hay Centinela để tận mắt ngắm các nghệ nhân thoăn thoắt dệt nên những tấm chăn len rực rỡ bằng khung cửi gỗ cổ kính.
Tiếp tục nhấn ga qua các ngôi làng heo hút như Truchas và Las Trampas nằm ở độ cao trên hai ngàn bốn trăm mét, bạn sẽ thu trọn vào tầm mắt những cánh rừng thông và rặng cây lá vàng rực rỡ trập trùng giữa đại ngàn. Tại Las Trampas, ngôi nhà thờ San José de Gracia hoàn thành từ năm 1776 sừng sững như một kiệt tác kiến trúc tôn giáo thế kỷ mười tám, với những xà gồ gỗ thông đẽo tay thô mộc và những bức tranh thánh vẽ bằng màu khoáng thiên nhiên vẫn vẹn nguyên nét tôn nghiêm qua năm tháng.
Những lưu ý bỏ túi giúp chuyến ngao du cao nguyên New Mexico thêm phần trọn vẹn
Khí hậu và địa hình vùng sa mạc cao nguyên Bắc Mỹ mang nhiều nét đặc thù, vì vậy chuẩn bị chu đáo trước khi lên đường sẽ giúp bạn tận hưởng kỳ nghỉ một cách suôn sẻ và an toàn nhất:
- Thích nghi độ cao cẩn thận: Thành phố Santa Fe nằm ở độ cao hơn 2.100 mét và bản làng Taos cao gần 2.200 mét, không khí loãng và khô hanh dễ khiến cơ thể mất nước nhanh chóng và gây cảm giác choáng váng nhẹ. Bạn nên uống nhiều nước lọc có bổ sung khoáng chất, hạn chế dùng rượu bia trong hai ngày đầu và bước đi thong thả để cơ thể dần thích nghi.
- Chuẩn bị trang phục nhiều lớp: Mùa thu New Mexico có sự chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm rất lớn. Sáng sớm nhiệt độ có thể hạ xuống sát mức đóng băng chừng hai đến năm độ C, nhưng trưa lại ấm áp lên đến mười tám hai mươi độ C dưới ánh nắng chói chang, rồi lại tụt nhanh khi chiều buông. Mặc áo ấm theo từng lớp bằng len hoặc nỉ kèm áo khoác gió bên ngoài là lựa chọn khôn ngoan nhất.
- Chống nắng và dưỡng ẩm da: Ánh nắng trên cao nguyên rất gay gắt dẫu tiết trời mát mẻ. Đừng quên mang theo kính mát phân cực, thoa kem chống nắng kỹ lưỡng và chuẩn bị son dưỡng môi cùng kem dưỡng ẩm đậm đặc để bảo vệ làn da khỏi không khí hanh khô của sa mạc.
- Thuê xe gầm cao dẫn động bốn bánh: Nếu bạn muốn rẽ vào những cung đường đất mộc mạc, vượt đèo ngắm cảnh hay ghé thăm thung lũng đá đỏ Ghost Ranch nơi nữ họa sĩ lừng danh Georgia O'Keeffe từng gắn bó cả đời sáng tác, một chiếc xe SUV gầm cao sẽ giúp hành trình của bạn êm ái và an tâm hơn rất nhiều.
- Đặt bàn ăn tối trước ngày khởi hành: Santa Fe là một trong những thủ phủ ẩm thực danh giá bậc nhất nước Mỹ với rất nhiều nhà hàng lọt vào cẩm nang ẩm thực danh tiếng. Vào các dịp cuối tuần mùa thu, những quán ăn ấm cúng quanh quảng trường và đường Canyon Road thường kín chỗ rất sớm, vì vậy hãy nhớ đặt bàn trước để không bỏ lỡ bữa tối lãng mạn bên ánh lửa hồng.